De krachten in de samenleving zijn anders verdeeld. Mensen zijn mondiger geworden en hebben veel meer mogelijkheden om hun stem te laten horen. Iedereen kan overal en altijd informatie vandaan halen en laat zich gewillig beinvloeden door de media, het liefst 24 uur per dag. De invloed van de Europese Unie, het IMF, de Wereldbank, de NAVO en allerlei andere internationale organisaties waaraan de overheid deelneemt wordt steeds groter. Al deze ontwikkelingen maken dat de overheid al lang niet meer de enige speler is op het veld van de maakbare samenleving.

De overheid moet zich beraden op haar positie en dat doet ze voortdurend. De verschuiving van government naar governance vindt al een tijdje plaats. Niet langer wordt vanuit ivoren torens bepaald hoe de samenleving gemaakt wordt. Niet langer stuurt de overheid sec met regels en wetten. De samenleving maakt zichzelf. De overheid bepaalt, of - zo je wilt - regeert niet langer maar stuurt (bij). Taken worden afgestoten, marktwerking krijgt een grotere rol, agentschappen en ZBO's schieten als paddestoelen uit de grond, samen met de daarbij behorende controlerende organen. Hoe wenselijk die ontwikkeling is en hoe succesvol de overheid er op reageert hoor ik hopelijk volgende week.